گالوانیزه کردن فرآیندی است که طی آن، سطح فولاد با لایهای از فلز روی (Zn) پوشانده میشود تا از زنگزدگی و خوردگی محافظت گردد. این روش باعث افزایش دوام و مقاومت فولاد در برابر رطوبت و شرایط محیطی نامطلوب میشود. در این فرآیند، فولاد را درون حوضچهای از مذاب فلز روی غوطهور میکنند تا پوششی یکدست و چسبنده بر سطح آن ایجاد شود. کیفیت این پوشش به میزان تراکم و چسبندگی فلز روی بستگی دارد و هرچه این لایه پوششی ضخیمتر باشد، مقاومت ورق در برابر رطوبت و خوردگی افزایش مییابد.
فرآیند گالوانیزاسیون میتواند طول عمر فولاد را تا ۳۰ سال افزایش دهد! میزان محافظت این پوشش به مقدار روی بهکاررفته بستگی دارد که معمولا بین ۱۰۰ تا ۳۵۰ گرم بر متر مربع متغیر است. هرچه میزان روی بیشتر باشد، مقاومت فلز در برابر شرایط خورنده بالاتر خواهد رفت. از این رو بسیاری از لوله گالوانیزه صنعتی مثل لوله گلخانه و لوله تست آب را از ورق گالوانیزه میسازند.
ویژگی و مشخصات فنی ورق گالوانیزه چیست؟
- پوشش روی: ورق گالوانیزه بهطور عمده با لایهای از روی پوشیده میشود که بهمنظور جلوگیری از خوردگی و زنگزدگی فولاد در محیطهای مرطوب و خورنده بهکار میرود. ضخامت این پوشش ممکن است بین ۱۰۰ تا ۳۵۰ گرم روی در هر مترمربع تغییر کند.
- انعطافپذیری: ورق گالوانیزه انعطافپذیر بوده و میتواند تحت عملیات خمکاری، برش و جوشکاری قرار گیرد، بدون اینکه آسیب جدی به پوشش روی وارد شود. بسیاری از انواع لوله درزدار گالوانیزه با این ورقها تولید میشوند.
- مقاومت به خوردگی: ورق گالوانیزه دارای مقاومت بالا در برابر شرایط آب و هوایی مرطوب، باران، رطوبت، و مواد شیمیایی است. این ویژگی باعث میشود که عمر مفید این ورقها به ۲۰ تا ۳۰ سال در محیطهای خورنده برسد.
- چسبندگی پوشش: فرآیند گالوانیزه کردن معمولا بهصورت غوطهوری در روی مذاب انجام میشود. چسبندگی بالای پوشش روی به فولاد، باعث افزایش دوام و مقاومت ورق در برابر آسیبدیدگی و فرسایش میشود.
- ضخامت ورق: ضخامت ورقهای گالوانیزه معمولا از ۰.۲ میلیمتر تا ۴ میلیمتر متغیر است که با توجه به کاربردهای مختلف میتواند تغییر کند.
- استحکام مکانیکی: ورق گالوانیزه همانند ورقهای فولادی معمولی دارای استحکام کششی و فشاری بالا است. این ویژگی آن را برای استفاده در صنایع مختلف مانند ساخت سینی کابل، سقفهای شیبدار، و بخشهای خودرو مناسب میکند.
- خواص سطحی: ورق گالوانیزه معمولا سطحی صاف و براق دارد، اما با توجه به فرآیند تولید، ممکن است سطح آن مات یا بافتدار باشد.
- مقاومت به دمای بالا: ورقهای گالوانیزه قابلیت تحمل دمای بالا را دارند و معمولا میتوانند در دماهای ۲۳۰-۲۰۰ درجه سانتیگراد بدون تغییر شکل یا از بین رفتن پوشش روی بهکار روند.
- رنگپذیری: سطح گالوانیزه شده به راحتی میتواند برای زیبایی و افزایش مقاومت در برابر عوامل محیطی رنگآمیزی شود.
ضخامتهای مختلف ورق گالوانیزه چقدر است؟
ضخامت ورقهای گالوانیزه معمولا از ۰.۲ میلیمتر تا ۴ میلیمتر متغیر است. این ضخامتها، امکان کاربردی متنوعتری را ایجاد میکنند. ورقهای با ضخامت کمتر برای کاربردهای دکوراتیو و سبک مثل پوششهای داخلی یا قطعات ظریفتر استفاده میشوند، در حالی که ورقهای ضخیمتر برای صنایع سنگین و محیطهای خارجی که نیاز به مقاومت بالاتر دارند، مناسب هستند.
وزن ورق گالوانیزه چقدر است؟
وزن ورق گالوانیزه به چند عامل از جمله ضخامت ورق، ابعاد، ضخامت و خلوص پوشش روی و چگالی فولاد بستگی دارد. برای محاسبه وزن ورق گالوانیزه، ابتدا باید وزن ورق فولادی خام را محاسبه کرد و سپس وزن پوشش روی (معمولا از ۱۰۰ تا ۳۵۰ گرم بر مترمربع است) به آن اضافه میشود.
برای مثال، در صورتی که ضخامت ورق فولادی ۱ میلیمتر باشد و ابعاد آن ۱ متر مربع باشد، وزن ورق فولادی تقریبا ۷.۸۵ کیلوگرم خواهد بود. برای ورقهای گالوانیزه، با در نظر گرفتن پوشش روی، وزن نهایی ممکن است حدود ۱۰ تا ۱۱ کیلوگرم در هر متر مربع باشد. این وزن به طور مستقیم با ضخامت پوشش روی و ضخامت ورق فولادی تغییر میکند.
گالوانیزاسیون انواع ورق های گالوانیزه چگونه انجام میشود؟
ورق گالوانیزه گرم
گالوانیزاسیون گرم یک روش پوششدهی است که در آن ورقهای فولادی درون حمامی از روی مذاب غوطهور میشوند. در این فرآیند، ورقها ابتدا تا دمای حدود ۱۲۰ درجه سانتیگراد پیشگرم شده و سپس وارد حمام روی مذاب با دمای ۴۵۰ درجه سانتیگراد میشوند.
با عبور ورقها از این حمام با سرعتی در حدود ۱۸۰ متر بر دقیقه، لایهای یکنواخت از روی روی سطح فولاد شکل میگیرد. این پوشش طی واکنش شیمیایی میان فولاد و روی، ساختاری مستحکم و مقاوم در برابر خوردگی ایجاد میکند. پس از خروج از حمام، هوای فشرده روی اضافی را از سطح ورق پاک کرده و در نهایت، ورقها سرد میشوند تا پوششی سخت و یکدست به دست آید.
ورق گالوانیزه سرد
ورق گالوانیزه سرد با استفاده از فرآیند گالوانیزاسیون الکتریکی یا آبکاری تولید میشود. در این روش، یونهای فلزی روی (Zn) از طریق جریان الکتریکی بر سطح ورق فولادی رسوب کرده و لایهای محافظ ایجاد میکنند.
از آنجا که این فرآیند در دمای پایین انجام میشود، به آن گالوانیزاسیون سرد میگویند. یکی از مزایای اصلی این روش، امکان کنترل دقیق ضخامت پوشش روی است که باعث یکنواختی و دقت بیشتر در لایه محافظ میشود.
جدول استاندارد وزنی ورق گالوانیزه | |||
| طول (mm) | عرض (mm) | ضخامت (mm) | وزن (km) |
| ۲۰۰۰ | ۱۰۰۰ | ۰.۵ | ۸ |
| ۲۰۰۰ | ۱۰۰۰ | ۰.۷ | ۱۱ |
| ۲۰۰۰ | ۱۰۰۰ | ۱ | ۱۶ |
| ۲۰۰۰ | ۱۰۰۰ | ۱.۵ | ۲۴ |
| ۲۰۰۰ | ۱۰۰۰ | ۲ | ۳۲ |
| ۲۵۰۰ | ۱۲۵۰ | ۰.۵ | ۱۳ |
ورق گالوانیزه گرم یا سرد؟ کدام بهتر است؟
ورقهای گالوانیزه گرم برای محیطهایی که در معرض شرایط جوی سخت، رطوبت و خوردگی قرار دارند، گزینه بهتری هستند. فرآیند گالوانیزه گرم، لایه ضخیمتری از روی روی سطح ورق ایجاد میکند که باعث مقاومت بیشتر در برابر زنگزدگی و خوردگی میشود. این ورقها معمولاً در ساختمانها، صنایع سنگین و لولهکشی استفاده میشوند.
از طرف دیگر، ورقهای گالوانیزه سرد با پوشش نازکتری از روی تولید میشوند و در شرایط کمخطرتر کاربرد دارند. این ورقها بیشتر برای صنایع سبک و دکوراتیو که نیاز به سطح صاف و ضخامت کم دارند، مناسب هستند. از لحاظ قیمتی نیز، کم هزینهتر میباشد.
در نهایت، برای مقاومت طولانیمدت و استفاده در شرایط سختتر، ورق گالوانیزه گرم گزینهای بهتر است، در حالی که برای استفادههای دقیق و سبکتر، ورق گالوانیزه سرد انتخاب بهتر و البته مقرون به صرفهتر خواهد بود.
کاربرد انواع ورق گالوانیزه:
پس از اتمام فرآیند تولید و گالوانیزاسیون، ورقهای گالوانیزه برای شکلدهی و کاربردهای خاص تحت عملیات ثانویه قرار میگیرند. این ورقها میتوانند بهطور خاص براساس ویژگیهای ظاهریشان تقسیمبندی شوند. در ادامه به بررسی برخی از انواع ورقهای گالوانیزه و کاربردهایشان در صنایع مختلف پرداخته میشود:
- ورق شادولاین: این ورق گالوانیزه بهدلیل مقاومت بالا در برابر خوردگی و زنگزدگی، در تولید شیروانیها، دیوارها، سقفهای فلزی و لولهها کاربرد دارد و بهدلیل ظاهر زیبا و دوام بالا، در پروژههای ساختمانی محبوب است.
- ورقهای گالوانیزه صنعتی یا ورقهای گالوانیزه مخصوص لوله: این ورقها با ضخامتهای خاص و ویژگیهای مقاومتی بالا برای ساخت لولهها طراحی میشوند. انواع لوله درزدار صنعتی مثل لوله آب را از ورقهای گالوانیزه تولید میکنند.
- ورق گالوانیزه با پوشش سنگین (Heavy Zinc Coating): نیز برای تولید لولههای گالوانیزه با مقاومت بیشتر در برابر خوردگی و شرایط محیطی استفاده میشوند.
- ورق شیروانی: این ورقها به دلیل مقاومت بالا در برابر خوردگی و زنگزدگی، گزینهای ایدهآل برای شیروانی و سقفهای فلزی در ساختمانسازی هستند.
- ورق کرکره رول آپ: این ورقها به دلیل مقاومت بالا در برابر خوردگی و قابلیت پوششدهی، در ساخت درب و پنجرههای کرکرهای و سیستمهای امنیتی کاربرد دارند.
- گاردریل: ورقهای گاردریل که از ورقهای گالوانیزه تولید میشوند، به دلیل مقاومت در برابر خوردگی و انعطافپذیری، در ساختارهای حفاظتی و نگهبانی کاربرد دارند.
- ورق رنگی: این ورقها که به پوششهای رنگی مجهز هستند، علاوه بر زیبایی، در برابر خوردگی مقاوم بوده و برای ساخت دیوارها و سقفهای رنگی در پروژههای مختلف ساختمانی استفاده میشوند.
- بدنه کانکس و کانالهای پیشساخته: ورقهای گالوانیزه به دلیل مقاومت بالا در برابر شرایط محیطی سخت و قابلیت فرمدهی آسان، برای ساخت بدنه کانکسها و کانالهای پیشساخته در صنایع مختلف مورد استفاده قرار میگیرند.
نکته: لازم به ذکر است انواع لوله گاز مثل لوله گاز خانگی و لوله API با ورق گالوانیزه تولید نمیشوند. چون عناصر گازی در مسیر عبور از لوله با فلز روی وارد واکنش شده و منجر به سست شدن آن و پوسته پوسته شدن پوشش داخلی میگردند. این پوستهها علاوه بر آلوده کردن گاز داخل لوله، موجب مسدود شدن لوله و عملکرد منفی خواهند شد.
استانداردهای ورق گالوانیزه کدام است؟
ورقهای گالوانیزه مطابق با چندین استاندارد بینالمللی تولید میشوند که شامل موارد زیر هستند:
- DIN EN ISO 2360 ا: ضخامت و ابعاد ورق گالوانیزه با استفاده از این استاندارد اندازهگیری میشود.
- ISO 7724: ارزیابی رنگ ورق گالوانیزه بر اساس این استاندارد انجام میگیرد.
- DIN EN ISO 2409 : یکی از مراحل حیاتی بررسی کیفیت ورق گالوانیزه، تست چسبندگی است که طبق استاندارد DIN EN ISO 2409 صورت میگیرد و این آزمون از اهمیت بالایی برخوردار است.
- ASTM A123: استاندارد آمریکایی برای گالوانیزه کردن فولاد از طریق غوطهور کردن در روی مذاب.
- ISO 1461: استاندارد بینالمللی برای پوششدهی فولاد با لایه روی در فرآیند گالوانیزه گرم.
- EN 10346: استاندارد اروپایی برای ورقهای فولادی گالوانیزه شده که در کاربردهای مختلف، از جمله پوششهای ساختمانی و صنعتی، استفاده میشود.
- JIS G3302: استاندارد ژاپنی برای ورقهای فولادی گالوانیزه که در بسیاری از صنایع به کار میروند.
- BS EN 10147: استاندارد بریتانیایی برای ورقهای فولادی گالوانیزه با پوشش روی، که بیشتر برای ساختمانها و تجهیزات استفاده میشود.
استانداردهای بینالمللی مانند ASTM A123 و ISO 1461 تضمین میکنند که ورقهای گالوانیزه از نظر مقاومت در برابر خوردگی، چسبندگی پوشش روی و کیفیت سطحی به سطح مطلوبی رسیدهاند. این استانداردها باعث میشوند ورقهای گالوانیزه عمر طولانیتری در برابر شرایط محیطی سخت داشته باشند. در نتیجه، انتخاب ورقهای با استاندارد معتبر، منجر به افزایش دوام و عملکرد در پروژههای صنعتی و ساختمانی میشود.
انواع گریدهای ورق های گالوانیزه کدام است؟
در استاندارد آمریکایی ASTM برای تولید ورقهای گالوانیزه از انواع مختلف فولاد استفاده میشود که باعث میشود درصد ترکیبات شیمیایی و خواص مکانیکی ورقهای تولید شده متغیر باشد. برخی از انواع فولاد مورد استفاده در این استاندارد عبارتند از:
- فولاد تجاری (CS) که شامل سه نوع A، B و C است.
- فولاد کششی عمیق (DDS) که به دو نوع A و C تقسیم میشود.
- فولاد کشش بسیار عمیق (EDDS).
- فولاد شکلپذیر (FS) با دو نوع A و B.
- فولاد ساختمانی (SS) با گریدهای مختلف.
- فولاد (BHS).
- فولاد کم آلیاژ با استحکام بالا (HSLAS)
مواد اولیه ورق گالوانیزه چیست و چگونه انتخاب میشود؟
مواد اولیه ورق گالوانیزه عمدتا شامل ورق فولادی و عنصر روی است. ورق فولادی معمولا از آهن با درصد کربن پایین تولید میشود تا خواص شکلپذیری بهتری داشته باشد. عنصر روی نیز به عنوان پوشش گالوانیزه برای جلوگیری از زنگزدگی و خوردگی استفاده میشود.
انتخاب مواد اولیه بستگی به ویژگیهای مورد نظر برای محصول نهایی، مقاومت در برابر شرایط محیطی و قابلیت جوشپذیری دارد.
چگونه ورق گالوانیزه تولید میشود؟
فرآیند تولید ورق گالوانیزه شامل چند مرحله اصلی است که به شرح زیر است:
- آمادهسازی سطح فولاد: ورق فولادی ابتدا از ورقهای خام یا شیت فولادی تهیه میشود. این ورقها به منظور تمیز شدن از آلودگیها، روغنها و زنگزدگیها وارد یک حمام شستشو با محلولهای شیمیایی یا یک فرآیند خراشیدن میشوند. این مرحله برای ایجاد چسبندگی بهتر پوشش روی بسیار حیاتی است.
- خشکسازی: پس از تمیز کردن، ورق فولادی باید خشک شود تا هیچ رطوبتی روی سطح آن باقی نماند که مانع از اعمال لایه روی شود.
- غوطهور کردن در حمام روی مذاب: ورق فولادی به داخل یک حوضچه مذاب روی که دمای آن حدود ۴۵۰ درجه سانتیگراد است، غوطهور میشود. در این مرحله، پوشش روی به طور یکنواخت بر سطح ورق فولادی اعمال میشود. این فرآیند به گالوانیزاسیون گرم معروف است.
- دفع روی اضافی: پس از خروج ورق فولادی از حمام روی، روی اضافی از سطح ورقها از طریق فشار هوا یا غلتکها برداشته میشود تا پوشش نهایی یکنواخت و متراکم باشد.
- سرد کردن و خشک کردن: ورق گالوانیزه تحت فرآیند سرد شدن در محیطهای کنترلشده قرار میگیرد تا پوشش روی به طور کامل سخت شود و از آسیبدیدگی در مراحل بعدی جلوگیری شود.
- بازرسی و کیفیت سنجی: پس از تولید، ورقها مورد بازرسی کیفیت قرار میگیرند تا از نظر ضخامت پوشش روی، چسبندگی، صاف بودن سطح و عدم وجود هرگونه آسیب بررسی شوند.
- برش و بستهبندی: در نهایت، ورقهای گالوانیزه به اندازههای مورد نیاز برش داده شده و برای ارسال به بازار یا استفاده در صنایع مختلف بستهبندی میشوند.
ورق روغنی یا ورق گالوانیزه؟ راهنمای انتخاب بهتر
انتخاب صحیح ورق برای پروژههای صنعتی و ساختمانی، نقش کلیدی در عملکرد و دوام محصول نهایی دارد. دو نوع ورق مهم که در بسیاری از صنایع مورد استفاده قرار میگیرند، ورق روغنی و ورق گالوانیزه هستند. هر کدام از این ورقها ویژگیها و کاربردهای خاص خود را دارند که انتخاب بهینه آنها به نیازهای پروژه و شرایط محیطی وابسته است.
- ورق روغنی
ورق روغنی یا ورق سرد، نوعی ورق فولادی است که از فرآیند نورد سرد تولید میشود. در این فرآیند، ورق سیاه با ضخامت بالا به ضخامت پایینتر تبدیل شده و سپس برای جلوگیری از زنگزدگی، با روغنکاری سطح آن پوشش داده میشود. این ورقها به دلیل ظاهر صاف و صیقلی خود، در صنایع مختلف از جمله خودروسازی، لوازم خانگی و ساختمانسازی کاربرد دارند. ورقهای روغنی به دو نوع تقسیم میشوند: نوع با کیفیت معمولی که سطح صاف و جوشپذیری خوبی دارد و نوع با کیفیت کششی که برای کارهای با شکلدهی بالا و مقاومت بیشتر طراحی شده است. - ورق گالوانیزه
ورق گالوانیزه ورق فولادی که با لایهای از فلز روی پوشش داده شده، مقاومتی بسیار بالا در برابر خوردگی و زنگزدگی از خود نشان میدهد. همچنین انعطاف پذیری کمتری نسبت به ورق روغنی داشته و تحمل فششار بالاتری دارد.این ورقها معمولا در محیطهای مرطوب و خورنده، مانند صنایع ساختمانی، کشاورزی، و مناطق ساحلی بکار میروند. پوشش روی این ورقها از آنها در برابر رطوبت، باران و دیگر شرایط جوی محافظت میکند. به همین دلیل ورق گالوانیزه گزینهای عالی برای پروژههایی است که نیاز به دوام در برابر شرایط سخت دارند.
در نهایت، انتخاب بین ورق روغنی و ورق گالوانیزه به ویژگیهای خاص پروژه و شرایط محیطی بستگی دارد. اگر پروژه شما در معرض رطوبت و شرایط خورنده قرار دارد، ورق گالوانیزه بهترین انتخاب خواهد بود. اما در صورتی که نیاز به ظاهری صاف و صیقلی با مقاومت پایینتر در برابر خوردگی دارید، ورق روغنی میتواند انتخاب مناسبی باشد.
